Analizy statystyczne i interpretacja liczbowych wyników badań

Analizy statystyczne i liczbowe stwierdzenia faktów naukowych
24 lipca 2017
Analizy statystyczne Warszawa
27 lipca 2017

Analizy statystyczne i interpretacja liczbowych wyników badań

Analizy statystyczne i interpretacja liczbowych wyników badań – W wielu pracach naukowo-badawczych teoretyczne „podsumowywanie” wyników polega na interpretacji końcowych rezultatów w postaci liczb, uzyskanych np. na podstawie eksperymentów, obliczeń i analiz statystycznych, pomiarów obserwacyjnych itp. Liczby nie tylko towarzyszą proce-sowi stwierdzania faktów „elementarnych” oraz ,zgęszczaniu” materiału naukowego, ale również procesowi uzyskiwania końcowych wyników ba-dań, m. in. wyników w postaci teorii naukowych. Warto przyjrzeć się temu zjawisku ze względu na pytanie, czy po prostu liczby stanowią końcowy rezultat badań naukowych (oczywiście takich badań, w których w ogóle są nieodzowne)? Pomiary opracowane arytmetycznie, np, w formie zestawień tabelarycznych, współczynników korelacji, układu norm itp., wymagają interpretacji, tj. objaśnień, „w świetle” danego zagadnienia, wyników badań dotychczasowych, sporów naukowych w danej sprawie itp. Znaczy to, że liczbowo opracowane wyniki pomiarów nie kończą i nie mogą kończyć danej pracy naukowej. Rozpatrzmy tę sprawę na przykładach zaczerpniętych z badań psychologicznych.

Analizy statystyczne i interpretacja liczbowych wyników badań – Zliczenia i pomiary.

Drogą zliczeń i pomiarów psycholodzy uzyskują stwierdzenia liczbo-we, a te z kolei stanowią — jako materiał naukowy — punkt wyjścia do obliczeń, np. statystycznych. W ten sposób psycholog niekiedy do czynienia ma z masą liczb różnych. Nasuwają się ważne pytania, czy stwierdzenie liczbowe (zliczenie, po-miar) jest równoznaczne ze stwierdzeniem faktu psychologicznego, dla-czego stwierdzenia liczbowe wymagają interpretacji oraz jaki sens interpretacje liczb odgrywają w stwierdzaniu faktów psychologicznych? Powiedzmy, że nauczyciel obeznany z testami psychologicznymi prze-prowadził badania poziomu inteligencji uczniów w swojej klasie, że po-służył się tradycyjną „skalą metryczną” Bineta-Termana i że wobec tego uzyskał szereg ilorazów inteligencji: 92, 105, 121, 98, 89, 136 itd. — Co tutaj ma charakter stwierdzeń faktycznych, a co wymaga objaśnień, czyli interpretacji? Odpowiedź jest lub może być formalna, i to w formie pytania: Komu mamy rzecz objaśniać? Jeśli laikowi w psychologii, np. koledze-nauczycielowi, który o niej nie ma pojęcia, trzeba by najpierw udzielić niezbędnych informacji o założeniach, konstrukcji i sposobie praktycznego zastosowania „skali”, a nawet w ogóle testów inteligencji. Jeśli znawcy — objaśnienia dotyczyć mogą co najmniej okoliczności następujących: a) wersja skali i jakość poprawek, b) sposób przeprowadzenia ba-dania w porównaniu z wymaganiami, c) konkretny cel badania. Objaśnienia do a) i b) „rzutują” na sens konkretnych wyników, a więc trzeba je znać, jeśli chcemy opierać się na nich, np. jeśliby psycholog chciał je wykorzystać jako część materiału do badań naukowych, w których stwierdzanie ilorazów inteligencji metodą Bineta-Termana stanowiłoby jedną z metod roboczych.

Analiza statystyczna i interpretacja liczb

Przypuśćmy, że do czynienia mamy z psychologiczną pracą badawczą, której autor zmierza do stwierdzenia faktu ogólnego co do zależności między poziomem inteligencji uczniów szkół zawodowych pewnego okrę-gu a środowiskowymi warunkami ich życia. (Podobnych prac faktycznie wykonano wiele). W rezultacie swych badań uzyskał szereg współczynników statystycznej analizy korelacji, a więc liczb, a zanim do nich doszedł, do czynienia miał z wieloma stwierdzeniami liczbowymi, z których część zestawił tabelarycznie. Czego w tym wypadku dotyczy interpretacja? Pomińmy już teraz całkiem objaśnienia dla laika. Otóż autor pracy objaśni czytelnikom wartość współczynników ze względu na: a) jakość zastosowanych testów inteligencji, b) sposób i okoliczności ich zastosowania, c) metodę analizy i stwierdzania stanu warunków środowiskowych, d) metodę „przetłumaczania” konkretnych spostrzeżeń diagnostycznych (co do warunków środowiskowych) na liczby, e) pytanie, od czego przypuszczalnie uzależnione są częściowe analizy statystyczne np. współczynniki korelacji i współczynnik dotyczący całości zebranego materiału naukowego. Jak widać, objaśnienia stanowią lub stanowić mogą przeważnie usprawiedliwienie bądź obronę i uzasadnienie metodologiczne pracy. Przeznaczone są dla ewentualnych krytyków lub dla autorów prac podobnych. Zgodnie z tym często nazywa się je wręcz ,dyskusją” lub krytyką.

Interpretacja wartości liczbowych i statystyk.

Jest to zrozumiałe, jeśli zważyć, że takie czy inne wyniki liczbowe prac psychologicznych i w ogóle badawczych mają sens „w świetle” określonej metody roboczej bądź zbioru metod, zastosowanych kompleksowo. Wyniki te oznaczają — konkretne bądź ogólne — fakty jako funkcję określonych metod. Rzecz oczywista, metody te trzeba znać, i to biegle, aby móc zająć stanowisko krytyczne wobec danych liczb; aby móc orzec — mówiąc po-tocznie — co w danej sprawie jest faktem, a co iluzją naukową (jeśli nie kłamstwem, co się zdarzyć może). Interpretacja liczb jest więc konieczna. Liczby same przez się są bez znaczenia. Jeszcze inaczej: „Gołe” liczby nie oznaczają faktów. Natomiast oznaczają je liczby połączone z odpowiednimi objaśnieniami, a więc z twierdzeniami. Wśród nich — z twierdzeniami co do sensu danych liczb. Co prawda, ile i jakie objaśnienia są konieczne, to zależy od odbiorcy; np. specjalisty a laika. Zwykle masa objaśnień nie wypowiedzianych stanowi „cichą umowę” między specjalistami.

Komentarze są wyłączone.